Anasayfam Yap|Favorilerime Ekle
 

 
www.hamzasimsek.com » Kürtçe Dersi » Etkinlikler » KÜRÇEYİ ÖĞRENİYORUM
Reklam


KÜRÇEYİ ÖĞRENİYORUM

Ekleyen: Hamza Tarih 4-02-2013, 14:06

KÜRTÇE ÖĞRENME ADIMLARI

 

DOKUZ ADIMDA

KÜRTÇEYİ KOLAYCA OKUYUP YAZMA
 

Kürtçeyi okuyup yazmak, bir melodinin içindeki bütün sesleri birbirinden iyi ayırt etmeye benzer, nasıl ki sesler birbirinden iyi ayırt edildiği zaman o melodiyi olması gereken tadıyla dinleyebiliyorsak, Kürtçe alfabedeki harflerin karşılık geldiği sesleri de birbirinden iyi ayırt edebilirsek Kürtçeyi kendine özgü olan tadıyla okur ve yazarız, ama eger bir melodinin içindeki sesler birbirinden iyi ayırt edilmezse o melodi olması gereken tadında dinlenmez. Bir melodinin notaları yanlış olarak kağıda dökülürse o melodi bozuk çıkar, Kürtçedeki seslere karşılık gelen harfler de yerli yerine iyi oturtulmazsa Kürtçe bozuk bir şekilde yazılır. Bu da bir dile vurulan en büyük darbedir.

Kürtçeyi kolayca yazıp okuyabilmeye giriş niteliğinde, kafa karışıklığı yaratmayacak bir şekilde, kısa ve öz olarak bir metot geliştirmeye çalıştık, bu metot Türkçe okuyup yazabilen ve de Kürtçe konuşabilen insanlar varsayımına dayanıyor. Eğer Türkçe okuyup, yazabiliyorsanız ve anadiliniz Kürtçeyi konuşabiliyorsanız hazırsınız demektir, sıralayacağımız 9 adımdan sonra Kürtçe okuyup yazabileceksiniz. İlk önce şunu belirtmek gerekiyor, Kürtçe bir çok lehçeden ve bu lehçeler de kendi aralarında yöreden yöreye değişen ağızlardan oluşuyor, örneğin Kurmancî konuşan birinin Soranî, Zazakî gibi lehçeleri anlamaması normaldir, Kurmancî de Kürtçenin bir lehçesidir ama "Kurmancî" yi kullanma ve seslendirme biçimi de yöreden yöreye değişiyor biz buna "ağız" yani Kürtçe tabiriyle "devok" diyoruz, sizin yapmanız gereken burada sıralayacağımız 9 adımdan sonra başka yörelerin değil kendi yörenizin Kürtçesini okuyup yazmaya çalışmanız.
Bu 9 adımdan sonra diğer yörelerin Kürtçesini anlamasanız da okuyabileceksiniz, kısacası nerde bir Kürtçe yazı görürseniz okuyabileceksiniz ama kendi yörenizin Kürtçesini okumakla kalmayıp aynı zamanda hepsini anlayabileceksiniz de. Onun için kendi yörenizin Kürtçesini yazmaya çalışın, böylece zamanla bulunduğunuz yörede olmayan kelimeleri de öğrenecek ve kelime hazineniz gelişecek. Basitleştirerek ve kafa karışıklığı içermeyen bir yöntemle bu sıralayacağımız 9 adımdan sonra hangi yörede olursanız olun, Kurmancînin bütün biçimlerini yazabilecek ve okuyabileceksiniz. Burada yapmanız gereken konuyu fazla uzatmamak için kısa olarak verdiğimiz örnekleri sizin çoğaltmanız. Burada Kürtçenin bütün dilbilgisi kurallarını, özelliklerini verme diye bir iddiamız yok, zaten amacımız da bu değil, buradaki amacımız Kürtçeyi okuyup yazmanın sanıldığı kadar zor olmadığını göstermek. Dersimiz 9 adımdan oluşacak, şimdi ilk adımla başlıyoruz, hazır mısınız?

Yukarda da değinildiği gibi dokuz adımdan oluşan bu"Kürtçe Okuma,Yazmayı Öğretme Metodu" modelini Kürtçeyi konuştuğu halde Kürtçe okuyup yazamayan ama Türkçeyi okuyup, yazabilen insanlarımızın çok oluşundan dolayı böyle bir çalışmaya gereksinim duyuldu.

 

 

Adım-1

 

 


Türkçe alfabeyi biliyorsunuz:

A, B, C, Ç, D, E, F, G, Ğ, H, I, İ, J, K, L, M, N, O, Ö, P, R, S, Ş, T, U, Ü, V, Y, Z (29 tane harf)

Bunlardan "Ğ", "Ö", "Ü" harflerini alıp çıkarıyoruz, bu harfler Kürtçe alfabede yoktur. Geriye 26 tane harf kaldı. Bu 26 tane harfin hepsi Kürtçe alfabede var. Bütün bu harfler Türkçede olduğu gibi okunuyor ve yazılıyor("U" harfi hariç). Böylece işimiz kolaylaşıyor. Şimdi Kürtçe alfabede olup Türkçe alfabede olmayan harfleri yaziyoruz: X, W, Q, Ê, Û (x, w, q, ê,û) . Bu 5 harfi diğer 26 harfe eklediğimiz zaman toplam 31 harf oluyor.

Şimdi Kürtçe alfabemizi yazabiliriz:

A, B, C, Ç, D, E, Ê, F, G, H, İ, Î, J, K, L, M, N, O, P, Q, R, S, Ş, T, U, Û, X, W, V, Y, Z

Böylece Celadet Bedîrxan`in Latin harflerini kullanarak hazırlamış olduğu alfabeye ulaşmış oluyoruz. O zaman bütün mesele Türkçede olmayan bu 5 harfin ne olduğunu, nasıl okunduğunu öğrenmek. Gördüğünüz gibi Kürtçeyi okuyup yazmak çok basit.

Bu 5 harfin nasıl okunduğunu teker teker üzerinde durarak her birini ayrı ayrı adımlarda açıklayacağız. Şunu da belirtmeden geçmeyelim, Celadet Bedîrxan Türkçe alfabedeki " ı " ve " i " harflerini " i " ve " î " olarak almıştır, doğrusu da budur, dilin ve yazımın estetiğine daha uygundur, kaldı ki şapkalı " î " biraz daha ince okunuyor. Şimdiki dersimiz yukarıdaki alfabeyi iyi gözden ge 'e7irmek, Türkçe alfabede olup da Kürtçe alfabede olmayanları, Kürtçe alfabede olup da Türkçe alfabede olmayanları iyice gözden geçirmek. Tekrarlıyoruz Ğ, Ö, Ü harfleri Kürtçe alfabede yok, X, W, Q, Ê, Û harfleri ise Türkçe alfabede yok.
 

 


 

 

Adım-2

X harfi

Kürtçe dersimizin ilk adımında Kürtçe alfabeyi verdik, Kürtçede olmayan Türkçeye ait sesler ile Türkçede olmayan Kürtçeye ait sesleri belirttik. Bu seslerin hangi sesler olduğunu hatırlamaya çalısın, hatırlayamıyorsanız tekrar okuyunuz. Bu seslerden biri X harfi ile temsil edilen ses idi. X harfi hangi sese karşılık geliyor? Dersimizin bu ikinci adımında bu harf üzerinde duruyoruz.

 

Kürtçede "yoksul" ne demektir? "Yoksul" kelimesinin Kürtçe karşılığını biliyorsunuz, bunu sesli olarak telaffuz ediniz, Türkçe harflerle yazmayı deneyiniz, yazmaya çalıştığınız halde olmuyor, değil mi? Çünkü Türkçede olmayan bir ses çıkıyor ve bu sesi karşılayacak bir harf arıyorsunuz, size bir harf lazım, evet bu harf sözünü ettiğimiz X harfidir, şimdi "yoksul"un Kürtçe karşılığını rahatça yazabiliriz: Xizan. Aynı metotla örnekleri çoğaltabiliriz, ilk önce Türkçe yazmayı deneyin iz ve olmadığını gördüğünüz için hep bu sesleri karşılayacak harflerin ekliğini duyacaksınız ve böylece bu harfleri öğrenip kolayca hafızanıza kaydetmiş olacaksınız. Şimdi örnekleri çoğaltabiliriz:

"Dayı" kelimesinin Kürtçesini biliyorsunuz yukarıdaki yöntemde olduğu gibi yazmaya çalışın, gene Türkçe alfabede olmayan bir harfe gereksinim duyuyorsunuz, evet gene X harfi size lazım, şimdi "dayı" kelimesinin Kürtçesini yazabiliriz: Xal. X harfinin içinde olduğu kelimeleri çoğaltabiliriz.

Teyze=Xaltî,

Süslemek=Xemlandin,

Genç=Xort,

Ceylan: Xezal,

Xanim, Xatir, Xelk gibi...

Böylece dersin ikinci adımında X harfini açıklamış olduk. Kendi kendinize içinde X harfinin olduğu kelimeleri bulup tekrarlayınız.

Adım-3


W harfi

W harfini çok duydunuz, bir çok dilde bu harfle karşılaştınız. Kürtçede bu harf hangi sese karşılık geliyor, tahmin edebiliyor musunuz?

Türkçedeki "ülke" kelimesinin Kürtçe karşılığını biliyorsunuz, bunu yazmak istediğiniz zaman bildiğiniz Türkçe harfler ile yazabilir misiniz? Denemek isteseniz de olmaz, çünkü gene Türkçede olmayan bir ses çıkıyor ve bu sesi temsil eden bir harf olmalı, bu harf " W " harfidir. Artık "ülke"nin Kürtçe karşılığını yazabiliriz: Welat.

Artık " W " harfinin nasıl bir sese karşılık geldiğini, nasıl okunduğunu "Welat" kelimesinden çıkarabiliyorsunuz.

İçinde " w " harflerinin olduğu kelimelere dikkat ederek örneklerimizi çoğaltalım:

Onun eli şişmiş: Destê wî werimîye,

O yoruldu: Ew westîya,

O : Ew,

Ordan: Ji wir,

Bunun gibi siz de içinde " w " harfinin oldugu başka kelimeleri bulup yazınız.

Adım-4



Q (q) harfi

Türkçedeki " K " harfini genizden söylersek " Q " harfini seslendirmiş oluruz. Aslında " Q " harfinin temsil ettiği ses zaman zaman Türkçede de karşımıza çıkıyor ama bu harf Türkçe alfabeye alınmadığı için " K " harfini çoğu insan genizden seslendirerek aynı " Q " nun verdiği sese ulaşıyor, örneğin; "kalem" kelimesindeki " k " harfini çoğu insan yumuşak degil de sert ve genizden okur, böyle olduğu zaman aslında "Kalem" , "Qalem"e dönüşüyor. Şimdi konuyu dağıtmadan " Q " harfine örnekler verelim:

"Gırtlak" kelimesinin Kürtçesini biliyorsunuz bunu telaffuz ediniz, telaffuz ettiğiniz kelimeyi yazalım: Qirik.

Yukarda da dediğimiz gibi bu harf "K" harfinin genizden seslendirilmesi sonucu çikiyor.

İçinde " Q " harfinin olduğu örneklerimizi çoğaltalım:

Başlık Parası: Qeling,

Çığlık: Qîrîn,

Hiç: Qet,

Yuvarlak: Qilot,

Buruşuk Bez: Paçê Qerçimî.

Siz de içinde "Q" harfinin bulunduğu kelimeleri bulup yazınız.

Adım-5


Ê harfi

"Elma" kelimesinin Kürtçesini biliyorsunuz Kürtçe alfabeyi hiç bilmeyen biri bunu Türkçe harflerle nasıl yazabilirdi? İlk önce "siv" yazardı sonra bakar ve "olmadi" der, "sev" yazar bunun da olmadığını görür, her ikisini de okuduğunuzda ne "siv" ne de "sev" "elma" nin Kürtçesini karşılamıyor, ortadaki sesli harf bunu karşılamıyor, o zaman bu sesi karşılayacak bir harf gerekir, bu harf sözünü ettiğimiz "ê" harfidir, simdi "sêv" diye yazabiliriz. Evet doğrusu "sêv". Böylece "sêv" kelimesinden " Ê " harfinin nasil okunduğunu çıkarabildik."Sêv" kelimesindeki "ê" harfini tek başına seslendirmeye çalışın.

İçinde " Ê " harfinin bulunduğu örneklerimizi çoğaltalım.

Aslan: Şêr,

Sıra: Rêz,

Dalavere yapma: Sêra meke,

Tok: Têr,

Bir önceki gün: Pêr,

Baktılar: Lê meskirin,

Erkek: Nêr

İçinde " ê " harfinin olduğu kelimeleri siz de çoğaltıp yazabilirsiniz.

Adım-6


Û harfi

" Û " harfi Türkçedeki bildiğimiz " U " harfinin aynisidir ve olduğu gibi okunur, bunun için fazla örnek vermeye gerek yok.

Uzak: Dûr,

O gitti: Ew çû,

Erken: Zû,

Yağ: Rûn,

Acı: Sûr,

Yer: Şûn

Gördügünüz gibi Türkçedeki " u " harfinin aynisidir, bunun üzerinde fazla durmaya gerek yok.

Adım-7


U harfi

Kürtçedeki " û " Türkçedeki " u " gibi okunuyor demiştik, ama Kürtçedeki şapkasız " u " Türkçedeki gibi okunmuyor. Bunu örneklerle açıklamaya çalışalım:

"Kurt" kelimesinin Kürtçesini seslendirin. Bu seslendirdiğiniz kelimeyi Kürtçe olarak şöyle yazıyoruz: Gur. O zaman "Gur" kelimesindeki " u " harfini nasıl seslendirdiğimize dikkat edelim ve bu harfi tek başına telaffuz etmeye ve nasıl telaffuz edildiğine dikkat etmeye çalışın. Şimdi "u" harfinin nasıl telaffuz edildiğini göstermek için içinde "u" harfinin olduğu örneklerimizi çoğaltalım:

Yanak: Gup,

Böbrek: Gurçik,

Sen: Tu,

İçeri: Hundir,

İki: Du,

Salı: Duşemî,

Yok: Tune

Dinleyici: Guhdar,

Yara: Kul

Bu kelimelerden " u " nun nasıl telaffuz edildiğini çıkarabilirsiniz, bununla ilgili örnekleri çoğaltıp yazabilirsiniz.

Adım-8


XW bitişik olduğu zaman

X ile W bitişik olduğu zaman sanki tek bir harfmiş gibi okunur. X ve W harflerinin nasıl okunduğunu yukarıda örneklerle izah etmiştik, bu iki harfin ard arda ara vermeden hızlı okunması ile XW sesi elde edilir. Şimdi bunu örneklerle anlaşılır kılalım:

Yemek: Xwarin,

Tuz: Xwe,

Hoş: Xweş,

Yeğen: Xwarzi,

Okumak: Xwendin.

Böyle örnekleri siz de çogaltip yazin.

Adım-9


A, O ve E harflerine dair

Ve en önemli ve de dersimizin son safhasını oluşturan 9. Adıma geldik. Dersimizin en başında belirttiğimiz gibi, Kürtçeyi iyi okuyup yazmak, bir melodinin seslerini birbirinden iyi ayırt etmeye benzer, bir nevi iyi bir müzik kulağına sahip olmayı gerektirir. Özellikle Orta Anadolu Kürtçesinde "A" , "O" ve "E" harfleri sık sık yanlış kullanılıyor. Hatta Kürtçenin yanlış yazılmasının en büyük nedeninin de bu üç harfin yanlış yazılmasından kaynaklandığını söyleyebiliriz. Bazen "A" yerine "O" kullanılarak hata yapılıyor, bazen " E " yerine " A " kullanılarak bazen de " O " harfinin yazılması gereken yerde alakası olmayan bazı sesli harfler yazılıyor. Bu harfler Kürtçenin kendine özgü aksanı ile kullanıldığı için çoğu insan bu harfleri yanlış algılıyor ve karıştırıyor. Bu tamamen Kürtlerin dili kullanma ve seslendirmesi ile ilgili bir durumdur. Türkçenin etkisinde kalma da bu nedenlerin arasındadır. Bunu izah etmek için örnekler vermeye çalışalım:

"Dar li ber male ye"(Ağaç evin önündedir).

Bu dediğimiz harfleri karıştıranlar yukarıdaki bu cümleyi yanlış olarak şöyle yazarlar:

"Dor li bar mole ye" a, o ve e harflerinin karıştırılarak birbirlerinin yerine nasil kullanıldığına iyi bakin Peki "Evin etrafını sardılar" cümlesini nasıl yazarız:

"Dor male hewş kirin".

Şimdi "Dor male hewş kirin" ile "Dar li ber male ye" cümlelerindeki "Dor"(etraf) ile "Dar"(ağaç) kelimelerini iyi inceleyin ve buradan " a " ve " o " harflerinin nasıl Kürtçeye özgü bir seslendirmeyle telaffuz edildiğini görün ve bu harfleri karıştırmamamız gerektiğine iyi dikkat edin Bunu biraz daha pekiştirmek için, bu harflerin karıştırılmaması gerektiğini netleştirmek için yukarıdaki örneğe bir kelime daha ekleyelim: Dûr(Uzak). Simdi Dar(ağaç), Dor(etraf) ve Dûr(uzak) kelimelerindeki "a", "o" ve "û" harflerinin Kürtçeye özgü bir ağız yapısıyla nasıl telaffuz edildiğini iyi görün, bu harflerin birbirinin yerini tutamayacağını kolayca anlayabilirsiniz.

Örneğin "yılan" kelimesinin Kürtçesini biliyorsunuz: Mar. Çoğu insan bunu "mor" diye yanlış yazacaktır, peki "boncuk" kelimesinin Kürtçesini de biliyorsunuz: Mori. Eğer "boncuk" yani "mori" kelimesindeki "o" harfini telaffuz ettiğiniz gibi "yılan" diye yanlış yazılan "mor" kelimesindeki "o" harfini de ayni şekilde telaffuz ederseniz "mor" kelimesinin "yılanı" karşılamadığını ve doğrusunun "mar" diye yazılması gerektiğini göreceksiniz.

"Ben geldim" cümlesinin Kürtçesini yazalım: "Ez hatim". Gene çogu insan bunu "Az hotim" diye yanlış yazacaktır. "Ez hatim" daki "E" harfi Kürtçenin kendisine özgü ağız yapısı ile seslendirildiği için sanki "A" ya yakın bir sesmiş gibi geliyor ve çoğu insan bu "E" harfini "A" diye yanlış yazıyor.

Bu tür örnekleri siz de kolayca görüp çoğaltabilirsiniz.

Böylece dokuz adımdan oluşan dersimizi tamamlamış olduk.

Gördüğünüz gibi Kürtçeyi okuyup yazma sanıldığı gibi zor değil, sadece birazcık çaba gerektiriyor. Yapmanız gereken; her yerde karşınıza çıkan Kürtçe yazıları okumaya ve yazmaya çalışmanız, hiç usanmadan tam anlamasanız da okumaya devam etmeniz. Önemli olan Kürtçeye olan ilginizin olmasıdır, böylece zamanla çok iyi okuyup, yazacaksınız. Simdi Orta Anadolu yöresine ait Kürtçe ile yazılmış, yaşanmış bir fıkrayı aşağıya veriyoruz, bunu okuyup kendinizi sınayınız, eger kendinizde eksiklik görüyorsanız yukarıdaki bilgileri tekrar gözden geçiriniz.

Başarılar

"ZEVÎYE ÎSAL Ê ÇİNG İN?"
Xelîl, Kurdekî ji Anatolîya Navîn e. Ew li gundê xwe zewicîye, ji bo ku bişixule derdikeve Ewrûpe û te ye Almanya ye. Ew bi ci dibe, çavê wî tim li jina ye, cîraneke wî Alman heye, ew cîrana bi Xelîl pir rind te, pir dixwaze bi wê jine ra deng ke, bi we ra bibe dost, va ji wî ra dibe xeyaleke ku meri tênege. Her ro ew jina wexta ku ji kar te di ber mala Xelîl ra derbas dibe, lê va jina qet jî li Xelîl mesnake. Ew jina dibîne ku Xelîl tim li we mesdike, rokê va jina slave dide Xelîl û di wî ra dikene, Xelîl ji hev da dixele û dihele, ew destê xwe di hev da mist dide û dibê "Dilê jinika Alman jî berve min e". Ew bi ve pir xenê dibe.

Roke din jina Alman ji kar derketîye û di ber mala Xelîl ra derbas dibe, mes dike ku Xelîl dîsa mes dike, ew bi Xelîl ra dibê " Eger wexte te heye em tevhev yek tişte xwe li derekê vexwin" . Xelîl bi vê daxwaze şa dibe, qebûl dike û yek tiştan li cafe-bare kê vedixwin. Xelîl bi ser ve va;


Êdin nare qehwexane û slavan jî nade hevalên ji gundê xwe.


Roke din jina Alman Xelîl daweta nanxwarine li restaurante dike. Ew tevhev nên dixwin, Xelîl bi ser ve va;
Êdin ji gunde xwe ra telefon nake û jinika xwe ye li gund jî ji bîr dike.

Roke din jina Alman, Xelîl daweta mala xwe dike, Xelîl dihere male jî. Xelîl bi ser ve va;
Dixwaze jina xwe ye li gund berde, di serê Xelîl ra plana ku ji jina xwe ra telefon bike û bê "em ji hev ra nabin" derbas dibû. Hîn plana ku ji jinika xwe ra telefon bike û berde di serî wî ra derbasdibû, Xelîl dibîne ku jina Alman bi merekî va dikeve mal. Bi ser ve va Xelîl mat dime û ji jinika xwe ye li gund ra telefon dike û dibê:
"Zevîye îsalê çing in? Hûn qet şik nabin ji min ra telefonekî bikin"


Değerli Misafir, Sitemizi Ziyaretçi olarak görüntülemektesiniz.
Sizde üyelerimizin faydalanmış olduğu ayrıcalıklardan yararlanmak için lütfen ücretsiz Üye Olunuz.

Yorumlar:

Yorum Yap